Κάποιες φορές πρέπει να μάθουμε ότι δεν αρκεί να απολογείται η πολιτική. Οφείλει να ντρέπεται και η κοινωνία. Διότι αν ο «λαός» και το «λαϊκό» μετατρέπονται σε απόλυτες ηθικές αρχές, τότε κάτι πολύ σοβαρό έχουμε μετρήσει λάθος.

Για να εδραιωθεί και να διαιωνιστεί η ειρήνη μεταξύ των πολιτών σε ένα κράτος, ένα σύνταγμα πρέπει να αντιμετωπίζει όλα τα άτομα που ζουν στην επικράτειά του με δίκαιο και ισότιμο τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι η τάξη που επιβάλλεται από ένα σύνταγμα πρέπει, τουλάχιστον μετά από σκέψη, να αναγνωρίζεται από οποιοδήποτε άτομο στο παρόν και στο μέλλον ως σεβαστή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των υπαρξιακών αναγκών της ανθρώπινης ψυχής. Ένα τέτοιο σύνταγμα είναι ένα ανθρωπιστικό σύνταγμα και το κράτος που βασίζεται σε αυτό είναι ένα ανθρωπιστικό συνταγματικό κράτος. Τέτοια κράτη έχουν δημοκρατικό χαρακτήρα, η ύπαρξη δηλαδή και η διατήρησή τους θεωρούνται από τους πολίτες τους και τους μη πολίτες που κατοικούν στην επικράτειά τους ως κοινός σκοπός (res publica).

Κωνσταντίνα Ζηροπούλου, Ψυχή μου προς τα επάνω! Για το θέατρο της Χρύσας Σπηλιώτη, Παπαζήση, Αθήνα 2025, 446 σελ.

Η Κωνσταντίνα Ζηροπούλου αφιερώνει το τελευταίο βιβλίο της σε μια σημαντική ηθοποιό του θεάτρου που βρήκε τραγικό θάνατο στη μεγάλη πυρκαγιά του Ματιού, το καλοκαίρι του 2018: τη Χρύσα Σπηλιώτη. Επρόκειτο για μια ηθοποιό που εργάστηκε συστηματικά σε πλειάδα, διαφορετικών ειδών και απαιτήσεων, ρόλων του παγκόσμιου θεατρικού (και δικού της) ρεπερτορίου. Πρόκειται για μια θεατρολογική προσωπογραφία με πολλαπλές εστιάσεις, για μια ηθοποιό και θεατρική συγγραφέα που χάθηκε νωρίς – αλλά και για μια πολύ ζωντανή περίοδο του ελληνικού θεάτρου. [ΤΒJ]

Πάνος Νιαβής, Δέκα πόντους μαύρο χιόνι. Μυθιστόρημα, Αρμός, Αθήνα 2022, 488 σελ.

Πάνος Νιαβής, Το μαύρο γάλα της ήττας. Μυθιστόρημα, Αρμός, Αθήνα 2025, 488 σελ.

Τι ήταν ο εμφύλιος στις μικρές κοινωνίες που τον έζησαν με μεγάλη ένταση; Ένα τοπίο ηθικής και μνημονικής ερημιάς, λέει ο Πάνος Νιαβής, ένα πολιτικό, κοινωνικό και ηθικό αδιέξοδο που στηρίζεται στη βία, στον κομματισμό και στον κοινωνικό αυτοματισμό. Με φόντο τη μεγάλη ιδεολογική και πολιτική περιπέτεια του εμφύλιου μίσους της Ελλάδας, ο συγγραφέας στήνει δυο μοναδικά μυθιστορήματα, με ήρωες δυο πρόσωπα που τα καθόρισε η Ιστορία: τη Δασιά, μια Φόνισσα σε ακραίες συνθήκες πόλωσης και μίσους· και τον Γία Λιοκή, που ζει στην Αθήνα χρόνια μετά, αλλά με τη μνήμη του εμφύλιου μίσους να καθορίζει τις επιλογές του. Τα δύο πρώτα βιβλία μιας τριλογίας της μνήμης του Πάνου Νιαβή υποκινούνται από μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη: την ανάγκη της κατανόησης των ιστορικών αδιεξόδων μιας χώρας που, ακόμα, δεν έχει ξεπεράσει τα τραύματά της. [ΤΒJ]

π. Βασίλειος Θερμός, Το δραματικό ταξίδι της πίστης. Ορθόδοξες μεταστροφές στην Αμερική, Εν Πλω, Αθήνα 2026, 349 σελ. 

Ο π. Βασίλειος Θερμός επισκοπεί τις θρησκευτικές μεταστροφές Αμερικανών στην Ορθόδοξη Εκκλησία, οι οποίες έχουν αυξηθεί κατακόρυφα στο σημείο να απασχολούν δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου.

Το Ίδρυμα για την Κληρονομιά των Λεβαντίνων  (Levantine Heritage Foundation) διοργάνωσε τη 41η υβριδική παρουσίασή της στο Λονδίνο τη Δευτέρα 2 Ιουνίου 2026, με προσκεκλημένο ομιλητή τον ιστορικό Αριστείδη Χρυσούλη (Aristide Chryssoulis), σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διάλεξη με τίτλο «Life in the Principality of Samos, 1834–1912».

René Barjavel, Οι εραστές του πάγου, μετάφραση από τα γαλλικά: Χαρά Σκιαδέλλη, Στερέωμα, 360 σελ.

Ένα μυθιστόρημα όπου η αφήγηση κινείται ανάμεσα στο επιστημονικό και στο μυθικό: ο ρυθμός είναι ήρεμος και σχεδόν τελετουργικός, η συναισθηματική ένταση χτίζεται με λεπτές, υπαινικτικές πινελιές και η δράση μετακινείται από την ιστορία επιστημονικής φαντασίας προς ένα είδος παραβολής.

To 2017 δούλευα ως διοικητική υπεύθυνη σε ένα πανεπιστήμιο του Παρισιού. Μοα μέρα μπήκε με ορμή στο γραφείο ο καθηγητής γαλλικής λογοτεχνίας που θεωρώ διά βίου μέντορά μου λέγοντάς μου: «Όταν δεν μπορώ να κοιμηθώ το βράδυ, διαβάζω Φιλίπ Ζακοτέ (Philippe Jaccottet). Μία σελίδα αρκεί για να με ηρεμήσει». Pour m’apaiser, είχε πει. Κυριολεκτικά: να με φέρει σε κατάσταση ειρήνης. Ήταν η πρώτη φορά που άκουγα αυτό το όνομα. Με το που έφυγα από τη δουλειά, έσπευσα στο βιβλιοπωλείο. Ήταν η αρχή μίας σχέσης που εννιά χρόνια με συνοδεύει. 

Συγγραφέας, σκιτσογράφος, σκηνοθέτρια αλλά, πρωτίστως, μια ευαίσθητη μαχήτρια της ελευθερίας, η Μαριάν Σατραπί που γεννήθηκε στο Ιράν και πέθανε στις 3 Ιουνίου 2026 στο Παρίσι, μέσω του αριστουργήματός της, του αυτοβιογραφικού κόμικς Περσέπολις, κατόρθωσε κάτι που ελάχιστοι συγγραφείς πετυχαίνουν: να μετατρέψει τη δική της ζωή σε έναν καθολικό τρόπο κατανόησης της ιστορίας.

Russell Banks, Το μαγικό βασίλειο, μετάφραση από τα αγγλικά: Άννα Μαραγκάκη, Πόλις, Αθήνα 2026, 448 σελ.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις συγγραφέων που τα τελευταία χρόνια της ζωής τους επιλέγουν να τοποθετήσουν στη θέση του κεντρικού ήρωα τον έργων τους μια αυτοβιογραφική περσόνα ή να πλάσουν ένα μυθιστορηματικό alter ego, έναν  ήρωα με ανάλογα βιώματα, προβλήματα και πορεία ζωής (Ροθ, Σάμπατο, Κουτσί, για να αναφέρουμε μερικούς). Άλλοι, απλώς, επιλέγουν να τοποθετήσουν στο κέντρο των ιστοριών τους ήρωες του δικού τους ηλικιακού γκρουπ και υποβάθρου, ήρωες που προβαίνουν σε ενδοσκόπηση και απολογισμό των πεπραγμένων τους. Αυτή είναι και η περίπτωση του Ράσελ Μπανκς.

Έβγαλε τα γυαλιά του, τα ακούμπησε στο γραφείο του και, ικανοποιημένος από την πρόοδο της εργασίας του, αποφάσισε να χαρίσει στον εαυτό του λίγες στιγμές χαλάρωσης. Παραμέρισε το κουτί με τις κάρτες αρχειοθέτησης που έφερε την ετικέτα Λολίτα και ανέσυρε από το κάτω συρτάρι του γραφείου του την πινακίδα από φελλό με τις καρφιτσωμένες πεταλούδες πάνω της. Χαμογελώντας στη σκέψη ότι η ανθρώπινη ψυχή –το αντικείμενό του ως συγγραφέα– μοιράζεται την ίδια λέξη στην αρχαία ελληνική γλώσσα με τις πεταλούδες, ξαναφόρεσε τα γυαλιά του κι έστρεψε τον μεγεθυντικό φακό του στη λεπτεπίλεπτη καλλονή με τα ιριδίζοντα φτερά που κρατούσε η λαβίδα του.

Θανάσης Χατζόπουλος, Ονομαστική αξία. Δοκίμια για τη μετάφραση, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 2024, 184 σελ.

Η μετάφραση, η μεταφορά της λογοτεχνίας και της ποίησης (αλλά όχι μόνο) από τη μία γλώσσα στην άλλη, είναι μια υψηλή τέχνη: πρέπει να εξυπηρετείται εξίσου η σαφήνεια και το ύφος. Ο Θανάσης Χατζόπουλος, στη συλλογή δοκιμίων του για τη μετάφραση, καταγράφει την αγωνία του μεταφραστή, λόγω της διπλής δέσμευσής του: στη γλώσσα του πρωτότυπου κειμένου και στη γλώσσα της μετάφρασης έτσι όπως αυτή διαμορφώνεται επί το έργον. [ΤΒJ]

Στο τελευταίο ημερολόγιο του Γιώργου Σεφέρη (Μέρες Θ΄) και στην εγγραφή με ημερομηνία Σάββατο, 30 Νοεμβρίου, παρατίθεται ένα ποίημα με έντονα σκαμπρόζικο περιεχόμενο χωρίς να κατονομάζεται ο δημιουργός του.^[1]

Βασίλης Παναγιωτόπουλος, Πάντα εκ των υστέρων. Συνομιλίες για την ιστορία και τους ιστορικούς, Μελάνι, Αθήνα 2026, 293 σελ.

«Η ιστορική γραφή, ως ενότητα μορφής και περιεχομένου, έχει την άτυπη αλλά πεντακάθαρη ευθύνη της εννοιολόγησης του βίου και του πολιτισμού των Ελλήνων, κάτι που δεν επιδέχεται κανενός είδους αβαρία και δεν επιτρέπει τον παραμικρό εφησυχασμό. Γράψαμε και μιλήσαμε έτσι, γιατί μόνο έτσι μπορούσαν να ειπωθούν αυτά που θέλαμε να πούμε και έτσι μόνον μπορούσαμε να τα πούμε: υπεύθυνα και με ακρίβεια, με γνώση και την ανάλογη πνευματική ευρύτητα, μερικές φορές και με γλαφυρότητα». Με αυτά τα λόγια, ο ιστορικός Βασίλης Παναγιωτόπουλος εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει την ιστορία του νεότερου Ελληνισμού, σε ένα βιβλίο που περιέχει 27 κείμενα συνομιλιών ή απαντήσεων σε έρευνες τα οποία δημοσιεύτηκαν στον ελληνικό Τύπο. Μια πολύτιμη συλλογή. [ΤΒJ]

Θανάσης Χατζόπουλος, Ονομαστική αξία. Δοκίμια για τη μετάφραση, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 2024, 184 σελ.

Ποιητής, ψυχίατρος αλλά ταυτόχρονα και μεταφραστής. Ο Θανάσης Χατζόπουλος, στη συλλογή δοκιμίων του για τη μετάφραση, αναρωτιέται και πώς μπορεί να αναγνώσει και να διακρίνει με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και πιστότητα το προς μετάφραση κείμενο. Ο ίδιος δίνει και την απάντηση: μέσω της σταδιακής αναγνώρισης του κειμένου, λέει, διστακτικής στην αρχή, όλο και πιο τολμηρής στη συνέχεια, μα πάντοτε προσεκτικής, όπως μια ανασκαφή και, πάντα, απόλυτα συναρτημένης με το χρόνο που της χαρίζουμε.