Παρεμβάσεις

Η πρόσφατη «παρέμβαση» του Ρουβίκωνα στο σπίτι της καθηγήτριας πολιτικής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Βάνας Νικολαΐδου-Κυριανίδου, αποτελεί ένα ηχηρό σήμα κινδύνου για τα δημοκρατικά δικαιώματα και την ακαδημαϊκή ελευθερία. Η στοχοποίηση της καθηγήτριας στον ιδιωτικό της χώρο, με πηχυαία γράμματα στην είσοδο της πολυκατοικίας όπου μένει («ΒΑΝΑ ΚΑΘΑΡΜΑ – Φ.Ο. ΡΟΥΒΙΚΩΝΑ»), δεν μπορεί παρά να χαρακτηριστεί ως μαφιόζικου τύπου τραμπουκισμός. Δυστυχώς, οι πολιτικές πρακτικές του προσωπικού «ξεμπροστιάσματος» με την απειλή και, στη συνέχεια, τη χρήση βίας ως μηχανισμού πειθάρχησης, δεν είναι κάτι καινούργιο για την κοινωνία μας και ειδικότερα για τον ακαδημαϊκό χώρο.

Μια συλλογική προειδοποίηση προς τους αναγνώστες του βιβλίου The Russia-Ukraine War and its Origins: From the Maidan to the Ukraine War [Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας και οι ρίζες του: Από το Μαϊντάν στον πόλεμο της Ουκρανίας] (Palgrave Macmillan/Springer Nature, 2026). Αγγλικό πρωτότυπο κείμενο:  https://www.pravda.com.ua/eng/articles/2026/04/28/8032087/

Οι εκδόσεις του 60χρονου ΜΙΕΤ και τα 100 χρόνια από τη γέννηση του εμπνευστή τους Ε. Χ. Κάσδαγλη  (1924-2024)

Από τον τόπο όπου βρίσκομαι τώρα, κοιτάζω πίσω τη ζωή μου, κοιτάζω τον κόσμο που άφησα πίσω μου. Ποιο μήνυμα θέλω να αφήσω; Θέλω να είμαι βέβαιη πως όλοι σας καταλαβαίνετε ότι καθένας και καθεμία από εσάς έχει ένα ρόλο να παίξει. Ίσως να μην τον γνωρίζετε ακόμη. Ίσως να μη τον βρείτε ποτέ. Όμως η ζωή σας έχει σημασία, και είστε εδώ για κάποιο λόγο. Ελπίζω αυτός ο λόγος να φανερωθεί με τον καιρό. Και καθώς θα πορεύεστε μέσα στη ζωή, θέλω να ξέρετε ότι είτε βρείτε είτε όχι το ρόλο που σας προορίζεται, η ζωή σας έχει νόημα. Κάθε μέρα που ζείτε, αφήνετε ένα αποτύπωμα στον κόσμο, και εσείς οι ίδιοι επιλέγετε ποιο θα είναι αυτό το αποτύπωμα.

H ρωσοουκρανική διαμάχη: δύο αφηγήσεις, ένας πόλεμος 

Η Ρωσία και η Ουκρανία έχουν βαθιές και πολύπλοκες ιστορικές ρίζες που χρονολογούνται από τον 9ο αιώνα, την εποχή των Ρως του Κιέβου, αλλά οι ιστορίες τους συχνά διαφέρουν. Για περισσότερα από 350 χρόνια, μεγάλο μέρος της Ουκρανίας βρισκόταν υπό τον έλεγχο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και αργότερα της Σοβιετικής Ένωσης, δημιουργώντας μια περίπλοκη σχέση που περιελάμβανε τόσο κοινή κουλτούρα όσο και βίαιη καταπίεση (π.χ. το Γολοντομόρ). Η Ουκρανία απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1991, αλλά η Ρωσία προσπάθησε συνεχώς να επιβάλει τον έλεγχό της, με αποτέλεσμα την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 και την εισβολή το 2022.

Μίκης Θεοδωράκης και Αργύρης Κουνάδης στη δεκαετία του 1950 

Μέσα από την αλληλογραφία Μίκη Θεοδωράκη - Αργύρη Κουνάδη, που καλύπτει την περίοδο 1951-1961, διαγράφεται η παράλληλη πορεία τους από τη μετεμφυλιακή Αθήνα στη δυτική Ευρώπη, όπου σπούδασαν ως υπότροφοι του ΙΚΥ στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Το άγχος για αναγνώριση, οι διακαλλιτεχνικές τους συνεργασίες (θέατρο, κινηματογράφος, ραδιόφωνο), ο ανταγωνισμός με τον Χατζιδάκι και οι διαφωνίες αναφορικά με τη χρήση του «λαϊκού» στοιχείου στο έργο τους είναι ζητήματα που επανέρχονται στις επιστολές τους.^[1]

1. Απόπειρα ορισμού

Το αφιέρωμα του περιοδικού ΦΡΜΚ (τχ. 19, χειμώνας 2025) στο Παιχνίδι, μου ξαναθύμισε το παλαιότατο ενδιαφέρον-μου γι’ αυτό το θέμα. Και πράγματι,  με τη σοβαροφάνεια που μας δέρνει, κινδυνεύομε να χάσομε την πολύ σοβαρή σημασία που έχει το παιχνίδι^[1] στη ζωή πολλών ζώων ­– ιδίως δέ του ανθρώπου. Και καθώς τα λεξικά ορίζουν συνήθως χωριστά και ασύνδετα τα πολλαπλά επιμέρους νοήματα του όρου, σκόπιμο θα ήταν να αποπειραθούμε (τώρα απ’ την αρχή) έναν ενιαίο  ειδυνατόν ορισμό, ­ κι άς τον περιορίσομε προς το παρόν στο ανθρώπινο είδος μόνον (αλλα με το μεγαλύτερο δυνατόν εύρος νοήματος): «Παιχνίδι μπορεί να ονομάζεται μια ενέργεια ενος ανθρώπου προκειμένου να απολαύσει ικανοποίηση απο μια (χαλαρώς προσχεδιασμένη) δραστηριότητα – μια ικανοποίηση προερχόμενη:

• απο χειρισμό αντικειμένων,
• απο μια άσκηση του σώματος ή του πνεύματός του, ή
• απο συναγωνισμό ή και ανταγωνισμό με άλλους ανθρώπους ή ζώα.

Η πρόσφατη έκδοση του ωραιότατου βιβλίου της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου Ε.Χ. Γονατάς. Μικρές και παράξενες ιστορίες συνιστά μια πρώτης τάξεως ευκαιρία ν’ αναθερμανθεί το ενδιαφέρον για τον μεγάλο μας συγγραφέα. Το βιβλίο της Αμπατζοπούλου δεν είναι απλώς ένα εργοβιογραφικό μελέτημα. Περιλαμβάνει επίσης εκτενή ερμηνευτικά σημειώματα για πολλά απ’ τα πεζογραφήματα του Γονατά. Στις σελίδες 46-73 του βιβλίου, για παράδειγμα, η συγγραφέας σχολιάζει κι αναλύει τον Ταξιδιώτη, το πρώτο αλλά κάθε άλλο παρά πρωτόλειο έργο του συγγραφέα. Εντοπίζει με ακρίβεια και φιλολογική δεινότητα στη μεσαιωνική διαβολιά, δηλαδή στη σύντομη φάρσα που προκαλούσε εύθυμο γέλιο στο λαϊκό κοινό, την απώτερη πηγή του ειδολογικού ποταμού ο οποίος εκβάλλει στην ιστορία του Γονατά.

1. «Δεξιός αναρχικός»: γέννηση και διφορούμενα ενός οξύμωρου^[1]

Όταν ισχυριζόμαστε ότι κάποιος είναι «δεξιός αναρχικός», το ερώτημα τίθεται αυτόματα: για ποια «Δεξιά» πρόκειται; Αντεπαναστατική (παραδοσιοκρατική ή αντιδραστική), συντηρητική, φιλελεύθερη, βοναπαρτιστική (ή αυταρχική), λαϊκιστική, εθνικιστική, επαναστατική ή φασιστική; Ή, ακόμα, ρατσιστική και αντισημιτική; Επιπλέον, το να λέμε ότι κάποιος είναι «δεξιός αναρχικός» προϋποθέτει ότι μπορούμε να απαντήσουμε στο ερώτημα: ποιόν τύπο αναρχισμού απεικονίζει; Ατομικιστικό ή κολεκτιβιστικό, αντικαπιταλιστικό ή ελευθεριακό, πασιφιστικό ή επαναστατικό (ακόμα και τρομοκρατικό), μηδενιστικό ή προοδευτικο-εξελικτικό, άθεο ή χριστιανικό (ή και βουδιστικό); Ενώ η κατηγοριοποίηση «δεξιός αναρχικός» θα έπρεπε να επιτρέπει να ταυτοποιείται πολιτικά το αναφερόμενο άτομο, αποδεικνύεται, μετά τη σχετική ανάλυση, διφορούμενη, αμφίσημη, και μάλιστα αυτο-αντιφατική, οδηγώντας σε σύγχυση. Το γοητευτικό οξύμωρο «δεξιός αναρχικός» θα μπορούσε να γίνει στάχτη στα μάτια. Προσκρούουμε και πάλι στην απατηλή σαφήνεια ενός παράδοξου χαρακτηρισμού ο οποίος έλκει την προσοχή, αλλά όχι για πολύ. Η εξέταση της περίπτωσης Σελίν έχει τη χρησιμότητα μιας απόδειξης για την ισχνή επιχειρησιακή αξία της έννοιας «δεξιός αναρχισμός».

Ο Λουκίνο Βισκόντι και η τέχνη της παρακμής

Όταν μαθεύτηκε ο θάνατος της Κλαούντια Καρντινάλε, πολλοί θυμήθηκαν την Αντζέλικα να διασχίζει αργά την αίθουσα χορού του Παλέρμο, στην ταινία Ο Γατόπαρδος (Il Gattopardo, 1963). Μια σκηνή βυθισμένη στο φως, όπου η ομορφιά γίνεται σχεδόν μεταφυσική, το ύστατο σύμβολο ενός κόσμου που πεθαίνει με χάρη. Λίγοι σκηνοθέτες κατανόησαν τόσο βαθιά αυτό το είδος πολιτισμού, κι ακόμη λιγότεροι το απεικόνισαν με τόση οικειότητα όσο ο Λουκίνο Βισκόντι (Luchino Visconti, 1906-1976). Η Καρντινάλε, που τον γνώριζε καλά, είχε πει κάποτε: «Ήταν ένας από τους τελευταίους πρίγκιπες. Ήταν ο ίδιος ο γατόπαρδος».

Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος

Η 27η Ιανουαρίου είναι Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος. Με αυτή την ευκαιρία, αναδημοσιεύουμε διαδικτυακά το άρθρο της Βάνας Νικολαΐδου-Kυριανίδου για τη λεγόμενη Νύχτα των Κρυστάλλων, που πρωτοδημοσιεύτηκε στην έντυπη έκδοση του Books' Journal, τχ. 171, Δεκέμβριος 2025.