Σήμερα, η ανάλυσή του βρίσκει μια εφιαλτική προέκταση στον ψηφιακό κόσμο, όπου η παγιωμένη πατριαρχική δομή μεταμφιέζεται σε νέο περιβάλλον. Όπως επισημαίνουν οι εκθέσεις του UN Women, η έμφυλη βία δεν περιορίζεται πλέον στους φυσικούς χώρους, αλλά μεταλλάσσεται σε ψηφιακή (Cyber GBV), με τη δημοσιοποίηση στιγμιότυπων από την ιδιωτική ζωή χωρίς συγκατάθεση (NCII) να αποτελεί την πιο αιχμηρή της μορφή.
«Συμβολική βία» και το «Habitus» της κανονικότητας
Ο Μπουρντιέ χρησιμοποίησε τον όρο συμβολική βία για να περιγράψει πώς οι κυρίαρχοι τρόποι σκέψης επιβάλλονται στους κυριαρχούμενους, οι οποίοι καταλήγουν να θεωρούν τη δεδομένη κοινωνική τάξη όχι απλώς αναπόφευκτη, αλλά και δίκαιη. Στην περίπτωση της NCII, η οποία συχνά περιγράφεται με τον –προβληματικό– όρο εκδικητική πορνογραφία (revenge porn), η έμφυλη βία μεταφέρεται στο διαδίκτυο και αποκτά πρωτοφανή ένταση. Όπως επισημαίνει η Cyber Civil Rights Initiative (CCRI), η ρίζα αυτής της πράξης δεν βρίσκεται στην τεχνολογία, αλλά στην ανάγκη για επιβολή: πρόκειται για μια απόπειρα ελέγχου και υποβιβασμού, που στοχεύει στον δημόσιο διασυρμό της γυναίκας. Αυτή η συμβολική βία εκδηλώνεται εμφατικά όταν η κοινή γνώμη θεωρεί φυσιολογικό να κρίνει την ηθική του θύματος. Ο Μπουρντιέ εξηγεί ότι οι κοινωνικές δομές (π.χ. «μια σωστή γυναίκα είναι σεμνή») μετατρέπονται σε Habitus (Έξη), ένα σύνολο βαθιά εσωτερικευμένων προδιαθέσεων που καθορίζουν την αντίληψή μας για τον κόσμο. Εδώ, η ψηφιακή διαπόμπευση λειτουργεί ως τελετουργία υποβάθμισης (degradation ritual), μια έννοια που συμπληρώνει τη συμβολική βία του Μπουρντιέ, καθώς στοχεύει στην καταστροφή της κοινωνικής ταυτότητας του ατόμου.
Η δικαστική απόφαση της 1ης Απριλίου 2026, η οποία έκρινε ένοχους τους δράστες στην υπόθεση της Ιωάννας Τούνη σε βαθμό κακουργήματος, αποτέλεσε ορόσημο για το ελληνικό δίκαιο. Ωστόσο, η κοινωνική δίκη στις ψηφιακές πλατφόρμες αποκαλύπτει ότι το θύμα εξακολουθεί να λιθοβολείται συμβολικά κάθε φορά που το πατριαρχικό habitus κλονίζεται από τη γυναικεία αυτονομία.
Εσωτερικευμένη μισογυνία: Οι γυναίκες ως φρουροί της πατριαρχίας
Ένα από τα πιο αποκαρδιωτικά στοιχεία της ψηφιακής διαπόμπευσης είναι η σφοδρότητα των σχολίων που προέρχονται από άλλες γυναίκες. Ο Μπουρντιέ επισημαίνει ότι οι κυριαρχούμενοι συχνά υιοθετούν τα σχήματα αντίληψης και εκτίμησης των κυρίαρχων για να αξιολογήσουν τον εαυτό τους. Αυτή η εσωτερικευμένη μισογυνία λειτουργεί ως ένας ασυνείδητος μηχανισμός αυτοσυντήρησης: κατηγορώντας το θύμα (π.χ. «εγώ δεν θα τραβούσα ποτέ τέτοιο βίντεο»), οι γυναίκες προσπαθούν να επιβεβαιώσουν τη δική τους συμμόρφωση στο σύστημα, ελπίζοντας ότι έτσι θα εξαιρεθούν από τη βία του. Μετατρέπονται, έτσι, στους πιο αυστηρούς δεσμοφύλακες της πατριαρχικής ηθικής, αποδοκιμάζοντας όποια γυναίκα τολμά να διαφοροποιηθεί από το πρότυπο της σεμνότητας ή να διεκδικήσει την αυτονομία της.
Η ψηφιακή αρχιτεκτονική του μίσους και η λίμπιντο κυριαρχίας
Ενώ ο ψηφιακός χώρος παρουσιάζεται συχνά ως ουδέτερος, τα δεδομένα του UN Women και της CCRI αποδεικνύουν το αντίθετο. Οι γυναίκες στοχοποιούνται δυσανάλογα, με απώτερο σκοπό τον αποκλεισμό τους από τη δημόσια σφαίρα. Αυτό που ο Μπουρντιέ περιέγραψε ως λίμπιντο κυριαρχίας (libido dominandi) μετατρέπεται πλέον σε αλγοριθμικό όπλο. Η οικονομία της προσοχής (attention economy) νομισματοποιεί το μίσος, καθιστώντας την πατριαρχία όχι μόνο ιδεολογικό αλλά και κερδοφόρο μηχανισμό. Η δημόσια περσόνα της Τούνη ενσαρκώνει μια πολυεπίπεδη πρόκληση για τα κοινωνικά αντανακλαστικά: διαχειρίζεται ένα ισχυρό κοινωνικό κεφάλαιο και μια οικονομική αυτονομία που ανατρέπει τις παραδοσιακές σχέσεις έμφυλης εξάρτησης. Η επιλογή της να διαχειρίζεται την εικόνα του σώματός της ως μέρος της επαγγελματικής της ταυτότητας με τους δικούς της όρους αποτελεί ευθεία απειλή για την κατεστημένη τάξη που θέλει το γυναικείο σώμα σεμνό και ελεγχόμενο. Η επίδειξη ενός πλουτισμού που το κυρίαρχο habitus αδυνατεί να ερμηνεύσει, πυροδοτεί μηχανισμούς ηθικής απαξίωσης, επιδιώκοντας να μετατρέψουν την επιχειρηματική επιτυχία σε τεκμήριο παρέκκλισης.
Σύμφωνα με τον Μπουρντιέ, στο πατριαρχικό σύστημα η γυναίκα λογίζεται ως μέσο επίδειξης της ανδρικής τιμής. Στην εποχή του διαδικτύου, αυτή η αντίληψη της κτήσης μεταμφιέζεται σε ηθικό λιντσάρισμα. Όταν η Τούνη οικειοποιείται την εικόνα της ως εργαλείο ισχύος, η NCII μετατρέπεται από τον όχλο σε τελετουργία υποβάθμισης (degradation ritual). Ωστόσο, η πολυετής άρνησή της να υποκύψει στο στίγμα και η συστηματική χρήση της ιδιότητάς της ως influencer αποτελούν παράδειγμα επανακτημένης ορατότητας: ενώ ο μηχανισμός NCII επιδιώκει να αναγκάσει το θύμα σε κοινωνικό θάνατο, η ίδια χρησιμοποίησε τα ψηφιακά μέσα για να αντιστρέψει το βλέμμα, καθιστώντας τους θύτες ορατούς και υπόλογους. Αυτή η στάση –η ορατότητα δίχως τη δημόσια ομολογία της συντριβής– κλονίζει την ορμή για υποταγή και εκλαμβάνεται ως ανυπόφορη πρόκληση, βαφτίζοντας την αυτονομία αμετανοησία και απαιτώντας την ολοκληρωτική εξόντωση ενός υποκειμένου που τολμά να παραμείνει κυρίαρχο.
Η Δικαιοσύνη ως αφετηρία
Η επανανάγνωση της Ανδρικής κυριαρχίας υπό το πρίσμα της εποχής των κοινωνικών δικτύων αποκαλύπτει ότι η Cyber GBV δεν αποτελεί μια νέα μορφή παθογένειας, αλλά την τεχνολογική μετεξέλιξη των ίδιων στερεοτυπικών μηχανισμών επιβολής. Η υπόθεση της Τούνη αποδεικνύει ότι η νομική δικαίωση είναι μόνο η αρχή· η πραγματική μάχη παραμένει πολιτισμική.
Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών είναι το πρώτο βήμα για τη διεκδίκηση ενός ψηφιακού κόσμου που δεν θα αναπαράγει παγιωμένες δομές εξουσίας. Η απελευθέρωση θα επέλθει μόνο όταν η συναίνεση καταστεί η απόλυτη κόκκινη γραμμή και όταν η δημόσια εικόνα μιας γυναίκας πάψει να λειτουργεί ως ελαφρυντικό για τον εκβιαστή της. Η Τούνη δικαιώθηκε από τον νόμο εννέα χρόνια μετά την αρχική πράξη βίας· μένει να δούμε πότε θα δικαιωθεί και από το συλλογικό μας ασυνείδητο.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Banet-Weiser, S. (2018). Empowered: Popular Feminism and Popular Misogyny. Duke University Press.
- Bourdieu, P. (2007). Η ανδρική κυριαρχία (μτφρ. Έφη Γιαννοπούλου). Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.
- Cyber Civil Rights Initiative (CCRI). (n.d.). Frequently Asked Questions. Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2026, από cybercivilrights.org
- Marwick, A. E. (2021). Morally Motivated Networked Harassment as Normative Reinforcement. Social Media + Society, 7(2). Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2026, από sagepub.com
- UN Women. (2025). Global trends to prevent and respond to technology-facilitated violence against women and girls: A compendium of emerging practices. New York: UN Women.
