Λογοτεχνία

Miguel Torga, Ο Σενιόρ Βεντούρα, μετάφραση από τα πορτογαλικά: Μαρία Παπαδήμα, Στιγμός, Αθήνα 2021, 176 σελ.

Ο Σενιόρ Βεντούρα είναι ένας φτωχός και ταπεινός Πορτογάλος που γυρίζει τον κόσμο για να κερδίσει τη ζωή του, και παρά τις περιπέτειες που ζει παραμένει ένας Πορτογάλος από χωριό. Ο συγγραφέας του, ο Μιγκέλ Τόργκα, ρίχνει λοξές και ευθείες ματιές στη λουζιτανικότητα και τον ιβηρισμό – τις ιδεολογίες μέσα στις οποίες έζησε. Η γνωριμία μας με έναν σημαντικό ευρωπαίο λογοτέχνη που λειτουργεί ως καθρέφτης της εποχής του.  [τεύχος 135]

Mαρία Γαβαλά, Ο μικρός Γκοντάρ, Πόλις, Αθήνα 2022, 336 σελ.

Το τελευταίο μυθιστόρημα της Μαρίας Γαβαλά είναι εμπνευσμένο από τη θητεία της στον κινηματογράφο και, ιδίως, από τη σχέση με το πρόσωπο-σύμβολο του γαλλικού μοντερνισμού, τον Ζαν-Λυκ Γκοντάρ, ιδίως τον Γκοντάρ των πρώτων χρόνων της δεκαετίας του 1960, των πολιτικοποιημένων χρόνων που κατέληξαν στον γαλλικό Μάη του 1968. Πώς, όμως, η ταινία του Γκοντάρ, Ο μικρός στρατιώτης, δίνει τα αφηγηματικά όπλα στη συγγραφέα για να διηγηθεί την ιστορία ενός σκηνοθέτη που θα ήθελε να είναι Γκοντάρ στη θέση του Γκοντάρ; Η συγγραφέας του βιβλίου εξηγεί τις αφηγηματικές της επιλογές. (τεύχος 134)

Από τις πρωτοποριακές αντι-ουτοπίες του Ρέιμοντ και τον Zαμιάτιν στις δημοφιλείς δυστοπίες του Όργουελ και του Σανσάλ

Βλάντισλαβ Στάνισλαβ Ρέιμοντ, Εξέγερση, μετάφραση από τα πολωνικά: Αναστασία Χατζηγιαννίδη, Οκτάνα, Θεσσαλονίκη 2021, 256 σελ.

 Ο Τζορτζ Όργουελ είχε διαβάσει τον Ζαμιάτιν. Αλλά και πριν από τον Ζαμιάτιν, ο πολωνός συγγραφέας Βλαντίσλαβ Στανίσλαβ Ρέιμοντ, βραβευμένος με Νόμπελ, είχε γράψει την Εξέγερση, μια αλληγορία που με όχημα την επανάσταση των ζώων ενάντια στην ανθρώπινη σκληρότητα μιλά για την εθελοδουλεία και, ίσως, πληροφορίες γι’ αυτή να είχαν φτάσει στον συγγραφέα της Φάρμας των ζώων. Υπάρχουν και οι επίγονοι, ο Σανσάλ, π.χ., που πρόσφατα έγραψε ένα αντι-ισλαμιστικό 1984. Τελικά, δηλαδή, η λογοτεχνία έχει πολύ χώρο για αναδιαπραγμάτευση από πολλούς του ίδιου θέματος, της εξέγερσης, εκείνης «της πρωτόγονης κατάστασης, γνωστής και ως ελευθερίας». Μια περιήγηση από τις πρωτοποριακές αντι-ουτοπίες του Ρέιμοντ και από τον Ζαμιάτιν στις δημοφιλείς δυστοπίες του Όργουελ και του Σανσάλ. (Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο τεύχος 134 του Books' Journal, με συνοπτικό τίτλο «Γράφοντας και ξαναγράφοντας για εξουσιαστικές δυστοπίες»)

Μιχάλης Μοδινός, Χρυσή Ακτή, Καστανιώτη 2005 - Ο Μεγάλος Αμπάι, Καστανιώτη 2007 - Η Σχεδία, Καστανιώτη 2011 - Άγρια Δύση, Καστανιώτη 2013 - Εκουατόρια, Καστανιώτη 2016

Από τη Χρυσή Ακτή στον Μεγάλο Αμπάι και την ουτοπία της Εκουατόρια, στο πολυδύναμο συγγραφικό  έργο του Μιχάλη Μοδινού, η Αφρική  υποστρώνει οριζοντίως τις  μεγάλες θεματικές του γραμμές – ανάπτυξη, παγκοσμιοποίηση, περιβαλλοντική παρακμή, πολιτισμική σύντηξη, σύγκρουση  κοινωνίας και φύσης, κρίση της οικογένειας, σχέση της Ελλάδας με τον κόσμο. Νοούμενη με την ανθρωπογεωγραφική της διάσταση, η Μαύρη Ήπειρος μοιάζει να αποτελεί συχνά τον κεντρικό αφηγηματικό ήρωα που πλαισιώνει και εν πολλοίς καθορίζει την πλοκή αλλά και τις υφολογικές επιλογές.

Luther Blissett, Εκκλησιαστής, μετάφραση από τα ιταλικά: Άννα Γρίβα, Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα 2022, 832 σελ.

Το 1999, στην Ιταλία, η συλλογικότητα Ιταλών αναρχικών που υπογράφουν ως Wu Ming («ανώνυμος» ή «κανένας» στα κινεζικά) ή ως Luther Blissett, κυκλοφορεί το τελευταίο από μια σειρά βιβλία. Ο Εκκλησιαστής είναι ένα βλάσφημο μυθιστόρημα, ένα «θρησκευτικό θρίλερ», με φόντο τη μεσαιωνική Ευρώπη και το πέρασμα στη Μεταρρύθμιση. Πώς άλλαξε όμως η Ευρώπη και τι την άλλαξε; (Τεύχος 134)

ΣΤΗΛΗ^[1] 

ΡΟΔΗΣ ΡΟΥΦΟΣ 

† 12 Οκτωβρίου 1972

Από το τεύχος 133 με αφιέρωμα στον Ρόδη Ρούφο

Επιμέλεια: Μίλτος Πεχλιβάνος

[Το link με το εισαγωγικό κείμενο:  https://booksjournal.gr/kritikes/logotexnia/4056-enas-peripatos-tis-amfilykis]

Ο Στρατής Τσίρκας για τον Ρόδη Ρούφο 

George Simenon, Το τραίνο. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα γαλλικά: Αργυρώ Μακάρωφ, Άγρα 2022, 224 σελ.

Ο Μαρσέλ μπλέκεται, εν έτει 1940, στα δίχτυα των φυγάδων προς τη νότια Γαλλία   και έλκεται έντονα από μια μυστηριώδη, λιγομίλητη και παραδόξως υποτακτική Τσέχα, κάνοντας έρωτα μαζί της στους πιο απίθανους τόπους. Τίποτε, όμως, δεν μεταβάλλεται στη ζωή και στον κόσμο του. Δεν ξαναβλέπει παρά πολύ αργότερα την Τσέχα και επιμένει να αδιαφορεί για τον καυτό του περίγυρο, παραμένοντας  εξόριστος τόσο του έρωτα όσο και του πολέμου.  

Michel Houellebecq, Η επέκταση του πεδίου της πάλης, μετάφραση από τα γαλλικά: Αλέξης Εμμανουήλ, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 1999, 201 σελ.

Michel Houellebecq, Τα στοιχειώδη σωματίδια, μετάφραση από τα γαλλικά: Αλέξης Εμμανουήλ, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2000, 420 σελ.

Michel Houellebecq, Υποταγή, μετάφραση από τα γαλλικά: Λίνα Σιπητάνου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2015, 308 σελ.

Η κυκλοφορία των μυθιστορημάτων του Ουελμπέκ στη Γαλλία γεννά, συνήθως, αντιδράσεις. Τρία χαρακτηριστικά του έργου του προκάλεσαν τις εντονότερες αντιδράσεις: οι ωμές περιγραφές της ερωτικής μιζέριας των σύγχρονων Δυτικών, η πολιτική του διάσταση και το στυλ του.

Ρόδης Ρούφος, Οι μεταμορφώσεις του Αλάριχου και άλλα δοκίμια, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2018, 264 σελ.

Ποιος να το ’λεγε πως 50 χρόνια μετά τον θάνατο του Ρόδη Ρούφου μια νέα τρομακτική έκφανση της περσόνας του Αλάριχου θα έκανε την εμφάνισή της και πάλι στην περιοχή μας. Βέβαια, ο συγγραφέας τού αρκετά γνωστού (πια) δοκιμίου Οι μεταμορφώσεις του Αλάριχου, μας είχε προειδοποιήσει: χρειάζεται διαρκής επαγρύπνηση και αγώνας για να μην επικρατήσει ο καταστροφέας του πολιτισμού που αδιάκοπα επιστρέφει.

Αλέξανδρος Δ. Μπαζούκης, Ρόδης Ρούφος. Ένας συγγραφέας σε καιρούς δοκιμασίας (Κατοχή, Αντίσταση, Κυπριακός Αγώνας), πρόλογος: Θανάσης Βαλτινός, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2021, 478 σελ.

Η λογοτεχνία του Ρόδη Ρούφου, ο οποίος αρχίζει να εκδίδει αμέσως μετά το τέλος του εμφυλίου, συγκροτείται από τη φιλελεύθερη ιδεολογία του και τον κοσμοπολιτικό πατριωτισμό του. Ως συγγραφέας, ο Ρούφος έλπιζε η λογοτεχνία του να συμβάλει ώστε να μείνει πίσω η παλιά Ελλάδα του παλαιοκομματισμού και του Εθνικού Διχασμού. Οραματιστής, χρησιμοποιεί τον όρο «προσκλητήριο» και καλεί τους Έλληνες μετά τον πόλεμο να αφυπνιστούν και να αναδείξουν μια νέα ηγεσία, τολμηρή και ριζοσπαστική, η οποία θα συνέβαλε στο κτίσιμο μιας νέας Ελλάδας. 

Φώτης Κόντογλου, Το Αϊβαλί η πατρίδα μου, Μεταίχμιο, Αθήνα 2022, 472 σελ.

 Κλίμα αναπόλησης του πολιτισμού που εξανδραποδίστηκε από τον γενέθλιο τόπο, με ακούραστες παραπομπές στην ορθόδοξη παράδοση και στη διαχρονική αυταξία του ελληνικού στοιχείου. Παρ’ όλα αυτά, ο Κόντογλου δεν θα παραγράψει ακριβώς τις δυτικές του αφετηρίες, με αναρίθμητους Ροβινσώνες της ευλογημένης Ανατολής, με Σεβάχ, με Μπαρμπαρόσες και με κουρσάρους που ανακαλούν τις αγάπες των παιδικών και των νεανικών του χρόνων.                    

Ζαν Κλωντ Ιζζό, Η τριλογία της Μασσαλίας: Το μαύρο τραγούδι της Μασσαλίας, Το τσούρμο, Solea, μετάφραση από τα γαλλικά: Ριχάρδος Σωμερίτης (πρώτο και τρίτο βιβλίο), Αλέξης Εμμανουήλ, Πόλις, Αθήνα 2011, 798 σελ.

Julie Orringer, Φάκελος απόδρασης, μετάφραση από τα αγγλικά: Θεοδώρα Δαρβίρη, Gutenberg, Αθήνα 2021, 952 σελ.

Gilles Vincent, Αυτή η χώρα που τη δολοφονούν, μετάφραση από τα γαλλικά: Γιάννης Καυκιάς, angelus novus, Αθήνα 2019, 352 σελ.

«Η Μασσαλία δεν είναι μια πόλη για τουρίστες. Δεν υπάρχει τίποτα για να δεις. Η ομορφιά της δεν είναι δυνατόν να φωτογραφηθεί. Μόνον να περιγραφεί είναι δυνατόν. Είναι ένας τόπος για τον οποίο πρέπει να έχεις άποψη, μόνον τότε μπορείς να δεις ό,τι χρειάζεται να δεις». Ο Ζαν-Κλωντ Ιζζό, ο συγγραφέας της Τριλογίας της Μασσαλίας, περιγράφει μια πόλη όμορφη και σκοτεινή και εισάγει το polar marseillaise, μια ειδική κατηγορία νουάρ μυθιστορημάτων, κοινό συστατικό των οποίων είναι το μεγάλο γαλλικό λιμάνι και η παρανομία που ενδημεί στα σκοτάδια του, αλλάζοντας πρόσωπο με τα χρόνια, όπως ακριβώς και η πόλη.

Χριστίνα Πουλίδου, Χωρίς Πυξίδα, Μεταίχμιο, Αθήνα 2021, 368 σελ.

Το 2025, η Γαλλία βγάζει ακροδεξιά κυβέρνηση και αποχωρεί από το ευρώ, με αποτέλεσμα η Ευρώπη να κλυδωνίζεται. Στην Ελλάδα, υπάρχει ακόμα μια αριστερή εφημερίδα, του κόμματος ΠΡΙΖΑ, που αντιλαμβάνεται τη δημοσιογραφία όχι ως κομματικό πρόταγμα. Οι δημοσιογράφοι της έχουν βεβαίως βαθιές διαφωνίες – αλλά όταν χρειάζεται είναι ο ένας πλάι στο άλλο. Ένα μυθιστόρημα πολιτικής φαντασίας με στοιχεία από τη σημερινή πραγματικότητα. [ΤΒJ]

Hilary Mantel, Γουλφ Χολ, μετάφραση: Αθανάσιος Ζάβαλος, Πάπυρος, Αθήνα 2010, σελ. 495

«Η καρδιά μου είναι με το ιστορικό μυθιστόρημα», λέει η Χίλαρι Μαντέλ. «Και στην πρόκληση να παρουσιαστούν σύνθετα γεγονότα χωρίς συμβιβασμούς, έτσι ώστε ο αναγνώστης να απολαμβάνει τη διήγηση αλλά και να σοκάρεται απ’ αυτή. Ακόμη και αν ανατρέπονται οι προσδοκίες του. Πρέπει ωστόσο να διευκρινίσω ότι εγώ δεν έχω στόχο την αντικειμενική ιστορία. Μεροληπτώ. Παίρνω το μέρος του ήρωα μου, του Τόμας Κρόμγουελ». Tο βιβλίο της που διαδραματίζεται στην Αγγλία του Ερρίκου Η’, βραβεύτηκε το 2009 με το βραβείο Booker. (από το Books' Journal, τχ. 1, Νοέμβριος 2010, αναδημοσίευση με αφορμή το θάνατο της Χίλαρι Μαντέλ)